Klavye Ghosting ve N-Key Rollover Nedir?
Klavye ghosting, zaten başka tuşları basılı tutarken bastığınız bir tuşun algılanmamasıdır. Oyunda bu, aynı anda çapraz koşup zıplayamamanız anlamına gelebilir. Bu rehber klavye ghosting sorununun neden oluştuğunu, N-key rollover ve 6-key rollover kavramlarının ne anlama geldiğini, kendi klavye ghosting testinizi nasıl yapacağınızı ve kutudaki “anti-ghosting” ifadesinin gerçekte ne vaat ettiğini anlatıyor.
Klavye ghosting nedir?
Sorunu SideWinder X4 klavyesini tasarlarken inceleyen Microsoft, ghosting’i “birden fazla tuşa aynı anda basıldığında bazı klavye tuşlarının çalışmaması sorunu” olarak tanımlıyor. Verdiği örnek oyunculara tanıdık gelecektir: aynı anda çapraz koşup ateş edememek, örneğin A, W ve G tuşlarına birlikte basmak.
Bu terimler gevşek bir şekilde kullanılıyor. Tam olarak söylemek gerekirse iki farklı hata vardır:
| Hata | Ne olur |
|---|---|
| Ghosting | Basmadığınız ek bir tuşu bildirir |
| Jamming (blocking) | Bastığınız bir tuşu yok sayar |
Wikipedia, modern klavyelerin hayalet tuş oluşturacak durumları algıladığını ve bunu bildirmek yerine üçüncü tuşu yok saydığını açıklıyor. Bu aslında jamming’dir, ancak çoğu kişi ve çoğu klavye kutusu buna ghosting der.
Klavyeler neden ghosting yapar?
Çoğu klavye her tuşu ayrı ayrı kablolamaz. Microsoft yaygın tasarımı şöyle anlatıyor: tuşların altında satır ve sütun hatlarından oluşan bir ızgaranın basılı olduğu katmanlar bulunur ve bir tuşa basmak bir satırı bir sütuna bağlar. Klavye hangi tuşa bastığınızı bu bağlantıdan çıkarır.
İki tuş basılıyken karışıklık olmaz. Izgarada bir dikdörtgenin üç köşesindeki üç tuşa basıldığında elektrik dördüncü köşeden de akabilir ve klavye bu dördüncü tuşa basılıp basılmadığını ayırt edemez. Microsoft’a göre tipik klavye bu durumda “yanlış tuşları bildirmemek için yeni tuş vuruşlarını bildirmeyi durdurur”.
Çözüm, akımın yalnızca tek yönde akabilmesi için her tuşa bir diyot koymaktır. Microsoft bunun yüzden fazla diyot içeren bir devre kartı gerektirdiğini ve bunun “nispeten pahalı” olduğunu belirtiyor. Daha ucuz klavyeler kablolamayı yaygın oyun kombinasyonları çalışacak şekilde düzenler, ancak Microsoft’un ifadesiyle bu, sorunu yalnızca “kullanıcının fark etme olasılığının daha düşük olduğu başka tuş gruplarına” taşır.
Üç neden
Microsoft, aynı anda basılan tuşların kaybolabileceği üç yeri sıralıyor:
- Klavyenin elektroniği hangi tuşlara basıldığını ayırt edemez.
- Klavye ile bilgisayar arasındaki bağlantı, kaç tuşun bildirilebileceğini sınırlar.
- Klavye tuşları doğru bildirse bile bilgisayardaki yazılım aynı anda basılan çok sayıda tuşu işleyemez.
N-key rollover ve 6-key rollover
Rollover, bir klavyenin aynı anda kaç tuşu algılayabildiğini ifade eder.
- 2-key rollover: herhangi iki tuş birlikte çalışır, ancak üçüncü tuş algılanmayabilir.
- 6-key rollover (6KRO): en fazla altı normal tuş artı değiştirici tuşlar.
- N-key rollover (NKRO): Wikipedia bunu “aynı anda kaç tuşa basıldığından bağımsız olarak klavyedeki her tuşun girdisini aynı anda doğru algılayabilen” bir klavye olarak tanımlıyor.
Altı tuş sınırı nereden geliyor?
USB klavyeler bilgisayarla iki şekilde iletişim kurabilir. Wikipedia, bilgisayarın BIOS’u gibi bileşenlerin kullandığı basit boot protokolünün sekiz değiştirici tuş artı en fazla altı tuş koduyla sınırlı olduğunu açıklıyor. İşletim sistemleri ise “hiçbir kısıtlama getirmeyen ve tam n-key rollover destekleyen” daha kapsamlı report protokolünü kullanır. Sorun şu ki spesifikasyon klavyenin daha fazlasını desteklemesini zorunlu tutmaz, bu yüzden bazı düşük segment klavyeler altı tuş sınırını yine de korur.
Bazı üreticiler USB klavyeleri için hâlâ altı tuş sınırı belirtiyor, bu yüzden modelinizin spesifikasyonunu kontrol edin. Microsoft ayrıca altı tuşun ötesine geçmek için kendi raporlama yöntemini kullanan klavyelerin, işletim sistemi yüklenmeden önce, örneğin BIOS’ta, tam olarak çalışmayabileceğini belirtiyor.
“Anti-ghosting” ile NKRO aynı şey mi?
Her zaman değil. Microsoft, anti-ghosting olarak pazarlanan bir klavyenin “yalnızca klavyedeki belirli bir tuş alt kümesinin birlikte iyi çalışmasını kastediyor olabileceği” konusunda uyarıyor ve “en fazla” çok sayıda tuş gibi iddiaların başarısız olan pek çok üç tuşlu kombinasyonu gizleyebileceğini söylüyor. Wikipedia, bazı oyuncu klavyelerinin yalnızca WASD ve ok tuşları gibi en çok kullanılan oyun tuşlarına ayrı diyot verdiğini ekliyor.
Switch türü de tek başına belirleyici değildir. Cherry, mekanik klavyelerin bağımsız switch’lerinin ghosting’i önlediğini söylüyor, ancak rollover klavyenin nasıl kablolandığına ve kontrolcüsünün tuşları nasıl bildirdiğine bağlıdır. Varsayımda bulunmak yerine tam modelin rollover spesifikasyonunu kontrol edin. Mekanik ve membran klavyeler rehberimiz diğer farkları ele alıyor.
Klavye ghosting testi nasıl yapılır?
Microsoft’un sorunlu kombinasyonları bulmak için kendi önerisi:
- Oyunlardaki olağan hareket tuşları olan A, S, D ve W tuşlarını basılı tutun.
- Bunları basılı tutarken diğer tüm tuşlara sırayla basın.
- Bir tuş algılanmazsa dört tuştan bazılarını bırakıp tekrar deneyin. Çoğu zaman başarısız olan üç tuşlu bir kombinasyon bulursunuz.
Microsoft ayrıca altı tuşluk çalışan bir kombinasyon bulmanın “her 6’lı kombinasyonun çalıştığı anlamına gelmediğini” vurguluyor. Hareket artı zıplama, çömelme ve şarjör değiştirme gibi gerçekten kullandığınız kombinasyonları test edin.
Tarayıcı testi neyi gösterebilir, neyi gösteremez?
Tuş basışlarının algılandığını, Microsoft’un çevrim içi klavye ghosting gösterimi dahil, bunları gösteren herhangi bir sayfada izleyebilirsiniz. Tarayıcı yalnızca klavyenin bildirdiğini ve işletim sisteminin ilettiğini görür, bu yüzden bazı tuşlar bir web sayfasına hiç ulaşmaz:
- Windows’ta tarayıcılar genellikle Print Screen tuşunu algılayamaz.
- Windows tuşu odağı Başlat menüsüne taşır.
- MDN’ye göre macOS’ta Caps Lock yalnızca bir keydown olayı gönderir ve macOS Num Lock’u desteklemez.
- Ekran okuyucular tuş basışlarını yakalayabilir, bu yüzden Microsoft test sırasında bunları kapatmanızı öneriyor.
- Fn gibi tuşlar çoğu zaman klavyenin içinde işlenir ve hiç görünmeyebilir.
Kombinasyonlar yerine hızı ölçmek için KPS testimiz saniyede kaç tuşa bastığınızı sayar.
Ghosting için ne yapabilirsiniz?
- Tuş atamalarınızı değiştirin. Çalışmayan bir eylemi sorunlu grubun dışındaki bir tuşa taşıyın.
- NKRO veya oyun modu olup olmadığına bakın. Bazı oyuncu klavyeleri yazılımlarında ya da bir tuş kombinasyonuyla 6KRO ve NKRO arasında geçiş yapmanıza izin verir. Modelinizin kılavuzunu kontrol edin.
- Farklı bir USB bağlantı noktası veya kablo deneyin, NKRO desteklemesi gereken bir klavye 6KRO gibi davranıyorsa, ve klavyenin donanım yazılımını ya da yazılımını güncelleyin.
- Spesifikasyona göre satın alın. Aynı anda çok sayıda tuş gerektiren oyunlar oynuyorsanız yalnızca “anti-ghosting” değil, model için belirtilmiş tam NKRO arayın.
Sık sorulan sorular
Klavye ghosting nedir?
Aynı anda birkaç tuş basılı tutulduğu için bir tuş basışının algılanmaması ya da basmadığınız bir tuşun görünmesidir. Çoğu klavyenin tuşlarını ortak bir ızgarada kablolama biçiminden kaynaklanır.
Ghosting ile jamming arasındaki fark nedir?
Tam olarak söylemek gerekirse ghosting hayalet bir ek tuştur, jamming ise gerçek bir tuşun yok sayılmasıdır. Modern klavyeler genellikle ghosting yerine jamming yapar, ancak ikisine de yaygın olarak ghosting denir.
N-key rollover ne demek?
NKRO, kaç tuşa basılırsa basılsın klavyenin her tuşu aynı anda algılayabilmesi demektir. 6-key rollover ise en fazla altı normal tuş artı değiştirici tuşlar demektir.
Anti-ghosting NKRO anlamına mı gelir?
Her zaman değil. Microsoft, anti-ghosting ifadesinin yalnızca birlikte iyi çalışan bir tuş grubunu kapsayabileceği konusunda uyarıyor. Tam model için NKRO gibi belirtilmiş bir rollover değeri arayın.
Klavyemde ghosting olup olmadığını nasıl test ederim?
W, A, S ve D tuşlarını basılı tutun, ardından diğer tüm tuşlara sırayla basın ve bir tuş göstergesinde hangilerinin algılanmadığını izleyin. Sonra oyunlarınızda kullandığınız kombinasyonların aynısını test edin.
Tüm mekanik klavyelerde NKRO var mı?
Hayır. Rollover yalnızca switch’lere değil, klavyenin kablolamasına ve kontrolcüsüne bağlıdır. Modelin spesifikasyonunu kontrol edin.